dev_kom

Toplumların gerçekliğini ve tarihini ortaya koyan sadece savaşlardaki galibiyet ve mağlubiyetler değildir. Tarih yazıcıları tarihi; devletlerin ya da sınıfların tarihi gibi sıralasa da toplumun gerçeğini bütünlüklü olarak günümüze kadar getirmekte oldukça cimri davranmışlardır. Tarih ya egemen olanın sesiyle ya da egemene karşı başkaldırının haykırışı ile yazılmıştır. Oysa egemen olan ile egemene karşı olanların tarih yazımı hep bir yönü ile doğru olsa da önemli eksiklikleri de taşır. Çünkü tarih sözü edilmeyen başkaca etkenlerin/dinamiklerin toplamıyla oluşur. Tarihi gerçeği sadece bize sunulanların dışında aramak ise bir hayli zahmetli.

Tarihi gerçeği, savaşı sıradan yaşayan bir insanın dünyasından, bir savaşçının giyindiği elbiselerden, kuşandığı silahtan ya da söylenen bir ağıttan/destandan da çıkarabiliriz. Ya da o toplumun önemli bir parçası olan kadınların gerçeğinden daha gerçekçi bir şekilde ortaya çıkarabiliriz. Tarihte Kürtler ve Kürt kadını sözkonusu olunca, tarihsel bilgiler, belgeler farklı dillerde ve Kürdistan dışındaki ülkelerin arşivlerinde yer alır. Kürt tarihi ve toplumu üzerine ise daha çok genel siyasal tarih üzerine bilgilerin ilgi çekiciliği sözkonusudur. Oysa Kürtler, Kürdistan üzerine derlenen, toplanan bilgi ve belgelerin içinde çok önemli ayrıntılar vardır. Kürdistan'ın tarihi, toplumu ve coğrafyasına ilişkin aradığımız o ayrıntıları bulmak ise hiç de kolay değildir. Dinlediğimiz bir şarkının köküne gitmek; yaşadığımız bir köyün/şehrin ya da gördüğümüz dağın geçmişine gitmek, giyilen kuşanılan elbiselerin kültürel özelliğini anlamak, tadını beğendiğimiz yemeklerin neden ve nasıl yapıldığını öğrenmek gibi daha çoğaltacağımız örnekler sözkonusudur.

Kürt kadınının tarihsel geçmişi

Kürtler ve Kürdistan üzerine konuşurken; bir şeyleri anlatırken ya da anlamaya çalışırken hiç kimse Mehmet Bayrak ismini es geçemez. Bayrak'ın özellikle Kürt tarihi için yaptığı araştırmalar ve binlerce sayfalık kitaplar, ciltlerce belgelerin günümüzdeki önemi giderek daha fazla ortaya çıkıyor. Mehmet Bayrak; Kürt müziğinden folklorüne, tarihi belgelerden coğrafi bilgilere kadar birçok alanda eserler ortaya koymuştur. 'İçtoroslar'da Alevi - Kürt Aşiretler; Geçmişten Günümüze Kürt Kadını; Alevi-Bektaşi Edebiyatında Ermeni Aşıkları (Aşuğlar); Kürt Müziği, Dansları ve Şarkıları; Köy Enstitüleri ve Köy Edebiyatı; Öyküleriyle Halk Anlatı Türküleri (İnceleme Antoloji), Kürtler ve Ulusal - Demokratik Mücadeleleri Üstüne Gizli Belgeler; Gayriresmi Kürdoloji Belgeleri; Alevilik ve Kürtler...' Araştırmacı Mehmet Bayrak'ın yaptığı çalışmalardan sadece birkaçı...

Bayrak'ın son çalışması ise bir öncekiler kadar hatta daha fazlazısıyla değerli. Araştırmacı yazar Mehmet Bayrak, 'Osmanlı'da Kürt Kadını' ismini taşıyan yeni eserinde Kürt kadınının tarihsel geçmişinden önemli kesitleri belgeleyerek okuyucuya sunuyor.

Geçmişte Batılı gezginler, siyasetçiler, ordular tarafından 'doğu'ya yapılan her yolculukta/seferde 'Doğu'nun gizemli yanlarıyla ilgili izler Batı'ya taşınırdı. Taşınan eserler bazen bir kartpostal, bazen doğuya ait figüratif bir eser, bazen bir şiir, kitap ya da doğunun taşından toprağından yapılan başka eserleri kapsıyordu. Taşınan her parçada 'Doğu'nun dünyası, gizemi çözümlenirdi. Ya hatıra olarak saklanır ya da zenginliğin ölçüsü olarak özenle saklanırdı. Tabii ki doğunun bu gizemli dünyasında Kürtler de sözkonusuydu. Bugün Batı ülkelerinin müzelerinde, devlet arşivlerinde, üniversite kütüphanelerinde Kürtlere, ait binlerce belge ve bilgi var. Bu bilgileri derleyip toparlamak ve tematik olarak biraraya getirip okura, izleyiciye sunmak ise yılların sabrını ve emeğini harcamak anlamına geliyor. İşte Mehmet Bayrak son eserinde Kürtlere ait çok görkemli bir çalışmaya imza atmış.

Özge Yayınları arasında çıkan 'Osmanlı'da Kürt Kadını' adlı albüm/kitapta Kürt tarihi, toplumu ve kadını ile ilgili çok güzel belgeleri biraraya getirmiş. Kürt kadınının tarihteki konumu; toplumsal rolü ve kültürel değeri açısından da önemli sosyolojik gerçeklerin çözümlenebileceği kitapta, Osmanlı'dan günümüze kadar kesintili olarak gelen tarihi de bir tutarlılık içinde çözümlememize yardımcı oluyor.

Bayrak, çalışmasının amacını şu cümlelerle özetliyor: 'Batılılar geçmiş yüzyıllarda daha çok egzotik ve romantik bir bakış açısıyla yaklaşmış, Kürtlerin de içinde yer aldığı Doğulu aydınlar ise kadını adeta es geçmişlerdir. Bundan dolayı da başta Kürt kadını olmak üzere Doğulu kadın konusunda literatür eksikliği ve bellek zayıflığı yaşanmıştır. Bu nedenle, bu çalışma bir bakıma insanların belleklerini yeniden elemeyi ve Kürt kadınının görsel tarihini gözler önüne sermeyi amaçlamaktadır.'

Bellekleri eleyen çalışma

'Osmanlı Dönemi Kürt Kadını' adlı çalışmada Batılı gezgin, araştırmacı ve fotoğrafçıların kimi ilginç görsel ürünleri yer alıyor. Bayrak kitabında konuyu ete kemiğe büründürmek amacıyla başta gravürler olmak üzere Kürt kadınına ilişkin Osmanlı fotoğraf ve kartpostallarından oluşan birçok görsel ürüne yer vermiş.

Kitap Kürtçe'nin Kurmanci lehçesi ve Türkçe olarak hazırlanmış. Altı bölüm olarak hazırlanan albüm/kitabın 1. Bölümde Gravür, Fotoğraf ve Kartpostallarla Kürt kadını; 2. Bölümde Geçmişten Günümüze Kürt Kadını; 3. Bölümde Maraş Yöresinden Bir Kürt Kadını: Kara Fatma; 4. Bölümde Gravürlerle Kürt Kadını, 5. Bölümde Osmanlı ve Batı Fotoğraflarında Kürt Kadını, 6. Bölümde Osmanlı Kartpostallarında Kürt Kadını başlıkları yer alıyor. Tabii kitap bu başlıklarla bitmiyor. Araştırmacılar ve konuyla ilgilenenlere 'Gravür, Fotoğraf ve Kartpostallarla Osmanlı Kürtleri Üstüne Seçilmiş Kaynakça' da kitabın sonuna eklenmiş.

Her başlığın altını dolduran onlarca güzel görsel belgenin yanı sıra bu belgelerin bilgileri ve yorumları Kürt kadını ve Kürtler hakkında belleklerimizde yeni düşüncelerin oluşmasına vesile oluyor. Kitapta, ayrıca æzidî, Alevi, Süryani, Zerdüşt, İslam geleneği vb. kültürler içinde kadının rolü, toplumdaki durumu üzerine çarpıcı bilgiler ortaya çıkıyor.

Kürt kadınının toplumsal işbölümü içindeki rolü, yaptığı işlerdeki konumu üzerine de görselliği kullanarak tarihin köklerine inmeye çalışanlar içinde kitap bulunmaz bir hazine değerinde. Mehmet Bayrak'ın 'Osmanlı Döneminde Kürt Kadını', görsel belgeler ve yapılan yorumlar ile eşsiz bir eser değerinde. Kürt tarihine, Kürdistan kültürüne ilgisi olanlara ısrarla önerilecek bir kaynak.